Margin lập kỷ lục hơn 446.000 tỷ đồng, tiền gửi nhà đầu tư xuống thấp nhất 4 quý
Quy mô vốn vay trên thị trường chứng khoán tiếp tục tăng trong quý II, trái chiều với diễn biến tiền gửi và thanh khoản. Chất lượng tài sản bảo đảm trở thành điểm đáng chú ý tại các công ty chứng khoán.
Dư nợ ký quỹ lập kỷ lục, đà tăng phân hóa giữa các công ty chứng khoán
FiinTrade ghi nhận dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tại các công ty chứng khoán (CTCK) đạt hơn 446.000 tỷ đồng vào cuối tháng 6, tăng 8,1% so với cuối quý I và tăng 11,2% so với cuối năm trước.
Đây là mức cao nhất từ trước đến nay của thị trường chứng khoán Việt Nam. Quy mô vốn vay trong hệ thống tiếp tục mở rộng, trong khi thanh khoản giao dịch đã giảm so với giai đoạn trước.
Tính đến cuối quý II, toàn thị trường có 16 CTCK ghi nhận dư nợ cho vay trên 10.000 tỷ đồng. CTCP Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) tiếp tục dẫn đầu với hơn 51.500 tỷ đồng, tăng gần 7.000 tỷ đồng sau một quý.
CTCP Chứng khoán SSI cũng tăng thêm hơn 3.500 tỷ đồng. Nhiều doanh nghiệp lớn khác duy trì quy mô cho vay ở mức cao.
Đà tăng không diễn ra đồng đều giữa các CTCK. Một số doanh nghiệp tiếp tục mở rộng hoạt động cho vay, trong khi một số công ty có vốn nước ngoài ghi nhận dư nợ đi ngang hoặc thu hẹp. Sự phân hóa này phản ánh khác biệt về năng lực vốn, khả năng huy động nguồn lực và chiến lược phát triển mảng cho vay.
Hoạt động cho vay ký quỹ ngày càng gắn với quy mô vốn của từng CTCK. Doanh nghiệp có nền vốn lớn thường có nhiều dư địa hơn để mở rộng hạn mức, đáp ứng nhu cầu vay của nhà đầu tư và duy trì nguồn thu từ lãi cho vay.
Nền vốn lớn tạo dư địa mở rộng cho vay ký quỹ
Nhóm CTCK có cổ đông lớn hoặc công ty mẹ là ngân hàng tiếp tục ghi nhận quy mô cho vay lớn trong quý II. Bên cạnh TCBS, các trường hợp đáng chú ý còn có CTCP Chứng khoán VPBank (VPBankS), CTCP Chứng khoán LPBank (LPBS), CTCP Chứng khoán HD (HDS) và CTCP Chứng khoán MB (MBS).
Lợi thế về vốn, khả năng tiếp cận nguồn tài trợ và tốc độ tăng vốn chủ sở hữu giúp nhóm này có thêm dư địa mở rộng hạn mức cho vay. Với CTCK, quy mô cho vay phụ thuộc vào nhu cầu của khách hàng, vốn chủ sở hữu, năng lực huy động vốn và các tỷ lệ an toàn tài chính.
Cuộc đua tăng vốn trong những năm gần đây hỗ trợ các CTCK mở rộng hoạt động tự doanh, đầu tư công nghệ, phát triển khách hàng và tăng năng lực cho vay ký quỹ. Mảng này cũng đóng góp nguồn thu quan trọng cho nhiều CTCK trong giai đoạn thị trường duy trì nhu cầu giao dịch.
Trong giai đoạn nhà đầu tư nước ngoài bán ròng, vốn vay ký quỹ là một cấu phần trong sức mua của nhà đầu tư trong nước, bên cạnh dòng tiền tự có, quỹ đầu tư nội, tổ chức tài chính và hoạt động tự doanh của CTCK.
Mức tăng dư nợ giữa các CTCK có sự khác biệt rõ rệt. Doanh nghiệp có nền vốn lớn, khả năng huy động tốt và mạng lưới khách hàng rộng thường có lợi thế hơn trong việc mở rộng cho vay, nhất là khi nhu cầu sử dụng đòn bẩy vẫn xuất hiện trong các giai đoạn thị trường biến động.
Tiền gửi xuống thấp nhất 4 quý, áp lực dồn về chất lượng tài sản bảo đảm
Tiền gửi của nhà đầu tư tại các CTCK giảm 25,9% so với cuối quý I, xuống còn khoảng 86.600 tỷ đồng. Đây là mức thấp nhất trong 4 quý gần đây.
So với vùng đỉnh được thiết lập trong quý III/2025, số dư tiền gửi đã giảm hơn 52.000 tỷ đồng, tương đương gần 38%. Lượng tiền sẵn có trên tài khoản chứng khoán thu hẹp trong khi quy mô vốn vay tiếp tục tăng.
Thanh khoản thị trường trong quý II cũng giảm so với quý trước. Diễn biến này cho thấy dòng tiền giao dịch đã hạ nhiệt, dù quy mô cho vay ký quỹ vẫn duy trì xu hướng đi lên.
Khi tiền gửi giảm và dư nợ tăng, chất lượng khoản vay và tài sản bảo đảm trở thành yếu tố quan trọng hơn trong hoạt động cho vay của CTCK. Rủi ro có thể gia tăng nếu dư nợ tập trung vào một số ít khách hàng, một nhóm cổ phiếu có thanh khoản thấp hoặc những tài sản có mức biến động lớn.
Với các khoản vay được bảo đảm chủ yếu bằng cổ phiếu, giá trị tài sản bảo đảm có thể giảm nhanh khi thị trường điều chỉnh. Nếu nguồn trả nợ của bên vay đồng thời phụ thuộc vào chính doanh nghiệp phát hành cổ phiếu, khả năng thanh toán và giá trị tài sản bảo đảm có thể cùng suy yếu trong một thời điểm.
Khi tỷ lệ tài sản bảo đảm xuống dưới ngưỡng quy định, CTCK có thể yêu cầu khách hàng nộp thêm tiền, bổ sung chứng khoán hoặc giảm dư nợ. Nếu khách hàng không đáp ứng đúng thời hạn, CTCK có quyền bán tài sản bảo đảm để đưa tỷ lệ ký quỹ về mức an toàn.
Tác động sẽ lớn hơn nếu khoản vay có quy mô cao và tập trung vào cổ phiếu kém thanh khoản. Việc bán tài sản bảo đảm có thể gặp khó ở mức giá kỳ vọng và tạo thêm áp lực giảm giá lên chính cổ phiếu được dùng làm tài sản bảo đảm.
Dư nợ ký quỹ ở mức cao có thể hỗ trợ thanh khoản, gia tăng sức mua và khuếch đại hiệu quả sử dụng vốn trong giai đoạn thị trường thuận lợi. Khi giá cổ phiếu giảm nhanh, cơ chế gọi bổ sung ký quỹ và bán tài sản bảo đảm có thể khiến biên độ điều chỉnh gia tăng.
Với các CTCK, hoạt động cho vay ký quỹ gắn với kiểm soát hạn mức, lựa chọn tài sản bảo đảm, đánh giá sức chịu đựng của khách hàng và xử lý khoản vay trong các kịch bản thị trường bất lợi.
