Tín dụng chiếm tới 150% GDP, vì sao doanh nghiệp tư nhân vẫn khó tiếp cận vốn?

Khu vực doanh nghiệp tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, để khu vực này phát huy hết tiềm năng, nhiều điểm nghẽn về vốn, thể chế và khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển cần sớm được tháo gỡ.

Tín dụng chiếm tới 150% GDP, áp lực cung ứng vốn vẫn dồn lên hệ thống ngân hàng

Phát biểu tại Hội thảo "Mở khóa tăng trưởng - Động lực từ kinh tế tư nhân" diễn ra chiều nay (8/6), TS Nguyễn Mạnh Hùng, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng hiện nay khu vực kinh tế tư nhân đang đối mặt với ba nhóm điểm nghẽn lớn cản trở quá trình phát triển.

Theo ông Hùng, điểm nghẽn đầu tiên là nghịch lý khi nền kinh tế không thiếu vốn nhưng doanh nghiệp lại gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực tài chính. Dù tín dụng ngân hàng vẫn là kênh dẫn vốn chủ yếu của nền kinh tế, các kênh vốn trung và dài hạn như thị trường trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hay các định chế tài chính trung gian vẫn phát triển chưa tương xứng với nhu cầu.

Phần lớn doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn khó tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm, thiếu minh bạch tài chính cũng như còn hạn chế về năng lực quản trị.

Thực tế này cũng phản ánh rõ những bất cập trong cấu trúc tài chính của nền kinh tế Việt Nam hiện nay. Cũng chia sẻ tại Hội thảo, ông Đào Văn Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Dự báo, Thống kê và Ổn định tiền tệ - tài chính (Ngân hàng Nhà nước), cho biết mức độ phụ thuộc của nền kinh tế vào hệ thống ngân hàng vẫn đang ở mức rất cao.

Theo ông Hà, quy mô tín dụng toàn hệ thống hiện tương đương khoảng 150% GDP, thuộc nhóm cao so với nhiều quốc gia trên thế giới. Trong khi đó, thị trường vốn - vốn được xem là kênh huy động nguồn vốn trung và dài hạn chủ lực cho nền kinh tế - vẫn còn khá khiêm tốn.

Đến cuối năm 2025, quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 1,2 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 9% GDP. Trong khi đó, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10 triệu tỷ đồng.

Những con số này cho thấy vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế, đặc biệt là nguồn vốn trung và dài hạn, hiện vẫn chủ yếu đặt lên vai hệ thống ngân hàng. Các ngân hàng thương mại đang huy động nguồn vốn ngắn hạn nhưng phải đáp ứng nhu cầu cho vay trung và dài hạn của nền kinh tế.

Theo ông Hà, tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức cao cũng là dấu hiệu cảnh báo về rủi ro thanh khoản và rủi ro kỳ hạn đối với hệ thống tài chính. Nhiều nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy khi tỷ lệ tín dụng trên GDP vượt ngưỡng tối ưu, áp lực tài chính có thể gia tăng, trở thành gánh nặng cho nền kinh tế và ảnh hưởng tiêu cực đến ổn định kinh tế vĩ mô cũng như tăng trưởng trong tương lai.

Từ thực trạng này, ông Hà cho rằng việc phát triển thị trường vốn trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực cho doanh nghiệp là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, đồng thời hạn chế các rủi ro về thanh khoản và kỳ hạn.

Ông cũng dẫn Kết luận số 18 của Trung ương, trong đó xác định rõ để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, cần ưu tiên phát triển thị trường vốn trong nước, coi đây là kênh huy động vốn dài hạn nhằm giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Bên cạnh việc phát triển thị trường vốn, ông Hà cho rằng Việt Nam cần đẩy mạnh thu hút các nguồn vốn chất lượng cao từ bên ngoài thông qua đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp và các khoản vay quốc tế. Đây được xem là nguồn lực bổ sung quan trọng phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế giai đoạn 2025-2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Ba điểm nghẽn lớn khiến khu vực kinh tế tư nhân khó bứt phá

Ngoài bài toán về vốn, TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng khu vực kinh tế tư nhân còn đang đối mặt với điểm nghẽn lớn về thể chế và thủ tục hành chính. Theo ông, thủ tục vẫn còn kéo dài, một số quy định còn chồng chéo, thiếu thống nhất. Cùng với đó, tâm lý e ngại, thận trọng trong thực thi công vụ đã ảnh hưởng đến tiến độ triển khai của nhiều dự án.

Ông nhấn mạnh điều doanh nghiệp cần không chỉ là các chính sách ưu đãi mà quan trọng hơn là một môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, có thể dự báo và được thực thi nhất quán.

"Một nền kinh tế muốn bứt phá tốc độ thì hệ thống quản lý và thực thi thủ tục cũng cần phải chuyển động đồng tốc, hiệu quả và an toàn. Do đó, làm sao để loại bỏ triệt để tâm lý 'sợ sai, sợ trách nhiệm', trả lại một môi trường pháp lý an toàn, có thể dự báo được cho doanh nghiệp? Đây là bài toán rất mong các chuyên gia cùng hiến kế", TS Nguyễn Mạnh Hùng nêu quan điểm.

Điểm nghẽn tiếp theo được ông Hùng đề cập là khả năng tiếp cận đất đai và các chính sách hỗ trợ phát triển. Đối với nhiều doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp hiện nay còn phân tán, thiếu tính liên kết. Hệ sinh thái hỗ trợ về công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và liên kết chuỗi giá trị cũng chưa thực sự đồng bộ và đủ mạnh để tạo động lực phát triển cho doanh nghiệp.

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế, TS Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng Nhà nước cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển; không chỉ ban hành chủ trương đúng mà còn phải tổ chức thực thi hiệu quả, tháo gỡ thực chất các rào cản về thể chế, thủ tục và khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển.

Ở chiều ngược lại, bản thân doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư cho công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.