Vì đâu PNJ dư bán sàn 30 triệu cổ phiếu, mất hơn 50% thị giá sau khi vụ án kim cương được công bố?

Cổ phiếu PNJ của CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận tiếp tục giảm sàn trong sáng 29/9, xuống còn 28.600 đồng/cổ phiếu.

Lượng dư bán giá sàn có thời điểm xấp xỉ 30 triệu đơn vị, trong khi thanh khoản thực tế ở mức thấp do gần như không có lực cầu đối ứng. Đến 11h sáng, mới chưa đến 1 triệu cổ phiếu PNJ khớp lệnh, khối ngoại tiếp tục bán ròng.

Đây là phiên giảm hết biên độ thứ hai liên tiếp của PNJ. Trước đó, trong phiên 28/9, cổ phiếu đóng cửa tại 30.700 đồng, giảm 6,9%, với lượng dư bán sàn lên tới hàng chục triệu đơn vị.

PNJ giảm hơn 50% sau gần ba tháng

Áp lực bán mới nhất xuất hiện sau khi PNJ công bố tài liệu chuẩn bị cho Đại hội đồng cổ đông bất thường dự kiến diễn ra ngày 21/10. Nội dung đáng chú ý nhất là phương án điều chỉnh kế hoạch năm 2026 từ lãi gần 3.409 tỷ đồng sang lỗ 6.271 tỷ đồng.

Tuy nhiên, phía sau con số này là chuỗi tác động kéo dài từ vụ án buôn lậu hàng chục nghìn viên kim cương được công bố hồi đầu tháng 7, đi qua cuộc khủng hoảng niềm tin, làn sóng khách hàng bán lại sản phẩm và cuối cùng trở thành áp lực hữu hình lên dòng tiền, lợi nhuận của PNJ.

Trước thời điểm thông tin vụ án được công bố ngày 2/7, cổ phiếu PNJ đóng cửa ở mức 63.100 đồng, tương ứng vốn hóa khoảng 32.290 tỷ đồng.

So với mức giá 28.600 đồng trong sáng 29/9, thị giá PNJ đã giảm khoảng 54,7% sau gần ba tháng. Nếu tính từ mức đỉnh 84.650 đồng được thiết lập cuối tháng 1/2026, cổ phiếu đã mất hơn 66% giá trị.

Diễn biến trong khoảng thời gian này không đi theo một chiều. PNJ cũng có những nhịp điều chỉnh tăng/giảm sau khi các thông tin được công bố.

Theo thông tin từ cơ quan công an, PNJ có đầy đủ hồ sơ nhập khẩu đối với kim cương. Quá trình nhập khẩu và phân phối hàng hóa được kiểm soát theo thông tin trên hồ sơ và tuân thủ quy định pháp luật. Toàn bộ số kim cương liên quan hành vi bị điều tra của các cá nhân không đi vào hệ thống bán lẻ của PNJ.

28.000 viên kim cương không vào hệ thống, vì sao PNJ vẫn chịu tác động?

Theo kết quả điều tra ban đầu, ông Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (PNJLab), bị cáo buộc cùng một số cá nhân sử dụng chuyên môn để mài bỏ mã GIA ban đầu, khắc lại mã định danh của PNJLab và cấp chứng thư giám định mới nhằm hợp thức hóa số kim cương trước khi đưa ra thị trường.

PNJ nhiều lần khẳng định đây là hành vi của cá nhân. Số kim cương liên quan vụ án không đi vào hệ thống bán lẻ của doanh nghiệp và PNJLab chỉ cung cấp dịch vụ kiểm định, không trực tiếp kinh doanh kim cương.

Nếu nhìn thuần túy từ hoạt động bán lẻ, thông tin này có ý nghĩa quan trọng khi cho thấy PNJ không trực tiếp tiêu thụ số hàng đang bị điều tra.

Tuy nhiên, điểm khiến doanh nghiệp vẫn chịu tác động nằm ở vai trò của PNJLab đối với việc tạo lập niềm tin trên thị trường kim cương.

Không giống vàng, giá trị kim cương không thể được xác định chủ yếu bằng trọng lượng và độ tinh khiết. Mỗi viên đá còn được đánh giá dựa trên màu sắc, giác cắt, tạp chất, nguồn gốc và nhiều đặc điểm riêng biệt khác.

Phần lớn người mua không có đủ kiến thức và thiết bị để tự xác định những yếu tố trên. Vì vậy, chứng thư kiểm định trở thành một phần quan trọng của giá trị tài sản, đồng thời là cơ sở để viên kim cương có thể được mua bán hoặc định giá trên thị trường.

Đơn vị kiểm định không trực tiếp bán kim cương nhưng lại cung cấp một phần nền tảng niềm tin cho giao dịch. Vì vậy, dù 28.000 viên kim cương không đi vào hệ thống bán lẻ PNJ, thông tin một số cá nhân bị cáo buộc lợi dụng hoạt động của PNJLab để cấp lại mã định danh và chứng thư vẫn ảnh hưởng đến tâm lý người sở hữu kim cương.

Tác động sau đó không dừng ở thị giá cổ phiếu. Khách hàng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến khả năng xác thực, thanh khoản và giá trị bán lại của sản phẩm đang nắm giữ. Đồng thời, dấu hỏi về giá trị thương hiệu cũng được đặt ra.

Khi cú sốc niềm tin chuyển thành áp lực thu đổi

PNJ từ lâu duy trì chính sách thu đổi sản phẩm như một phần trong cam kết với khách hàng. Chính sách này giúp người mua có thể chuyển đổi hoặc bán lại trang sức, qua đó tạo tính thanh khoản cho sản phẩm và củng cố niềm tin đối với thương hiệu.

Tuy nhiên, khi nhu cầu bán lại tăng đột biến, chính cam kết trên có thể tạo ra áp lực vốn lưu động rất lớn.

Trong 20 ngày đầu tháng 7/2026, PNJ ghi nhận khoảng 1.588 tỷ đồng doanh thu nhưng giá trị sản phẩm khách hàng mang đến bán lại lên tới 5.900 tỷ đồng, tương đương 3,7 lần doanh thu.

Tính trong cả tháng 7, PNJ đã dành hơn 7.000 tỷ đồng để mua lại trang sức kim cương và vàng từ khách hàng.

Để giảm áp lực tiền mặt, từ ngày 21/7, doanh nghiệp điều chỉnh quy trình thu đổi và tăng cường khuyến khích khách hàng chuyển sang các sản phẩm khác thay vì nhận tiền.

Tuy vậy, tác động đã bắt đầu phản ánh lên báo cáo tài chính.

Trong quý II/2026, PNJ ghi nhận 8.483 tỷ đồng doanh thu thuần, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ. Nhưng sau khi trích lập 865 tỷ đồng liên quan nghĩa vụ thu đổi sản phẩm, doanh nghiệp báo lỗ sau thuế 283 tỷ đồng, trái ngược với khoản lãi gần 437 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.

Sau soát xét, lợi nhuận thuộc cổ đông công ty mẹ trong nửa đầu năm còn gần 728,5 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 456 tỷ đồng so với số liệu được công ty tự lập và công bố trước đó.

Những con số này cho thấy cuộc khủng hoảng đã dịch chuyển từ phạm vi thương hiệu sang bảng cân đối và kết quả kinh doanh của PNJ.

Khoản dự phòng 7.071 tỷ đồng kéo kế hoạch từ lãi sang lỗ

Trong kế hoạch ban đầu, PNJ đặt mục tiêu năm 2026 đạt 48.660 tỷ đồng doanh thu và gần 3.409 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế.

Theo phương án điều chỉnh dự kiến trình cổ đông mới được công bố, doanh thu được hạ xuống còn 39.057 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 20% so với kế hoạch ban đầu.

Thay đổi lớn nhất nằm ở khoản dự phòng khoảng 7.071 tỷ đồng cho chính sách thu đổi hàng hóa đã bán. Sau khi ghi nhận khoản này, PNJ dự kiến lỗ sau thuế 6.271 tỷ đồng trong năm 2026.

Ngay cả khi loại trừ khoản dự phòng, lợi nhuận dự kiến 801 tỷ đồng vẫn giảm gần 72% so với mức lãi kỷ lục 2.828 tỷ đồng năm 2025. Điều này cho thấy sự suy giảm không chỉ đến từ nghiệp vụ trích lập, mà đã xuất hiện trong kết quả kinh doanh dự kiến của doanh nghiệp.

Khoản dự phòng 7.071 tỷ đồng không đồng nghĩa PNJ phải ngay lập tức chi ra toàn bộ số tiền tương ứng. Đây là khoản ghi nhận trước nghĩa vụ và tổn thất dự kiến có thể phát sinh từ chính sách thu đổi.

Dù vậy, quy mô dự phòng cho thấy doanh nghiệp đang đánh giá rủi ro liên quan ở mức đáng kể. Vấn đề thị trường quan tâm hiện nay là bao nhiêu trong số đó sẽ trở thành dòng tiền thực tế phải chi trong tương lai.

PNJ cũng dự kiến huy động tối đa 8.000 tỷ đồng thông qua nhiều hình thức để bổ sung nguồn lực tài chính. Bên cạnh đó, doanh nghiệp thông qua chủ trương vay tiền từ Chủ tịch HĐQT Cao Thị Ngọc Dung với hạn mức tối đa tương đương 5% tổng tài sản theo báo cáo tài chính gần nhất.

Cùng thời điểm, ông Cao Ngọc Duy, em trai bà Cao Thị Ngọc Dung, đăng ký bán 9 triệu cổ phiếu PNJ trong thời gian từ ngày 1–30/10. Theo giải trình, giao dịch nằm trong phương án thu xếp nguồn tiền để Chủ tịch cho PNJ vay, phục vụ vốn lưu động.

Tuy nhiên, thông tin về nguồn cung tiềm năng 9 triệu cổ phiếu xuất hiện đúng thời điểm tâm lý thị trường suy yếu vẫn làm gia tăng áp lực lên cổ phiếu.

Thị trường đang chờ câu trả lời nào?

Sau gần ba tháng, câu chuyện PNJ đã đi qua nhiều lớp khác nhau.

Ban đầu, thị trường phản ứng với phạm vi chưa rõ ràng của vụ án. Sau đó, trọng tâm chuyển sang vai trò của PNJLab, niềm tin đối với chứng thư kiểm định và khả năng giao dịch của kim cương. Tiếp theo là làn sóng khách hàng bán lại sản phẩm, áp lực dòng tiền và các khoản dự phòng.

Đến cuối tháng 9, những rủi ro từng khó định lượng đã hiện lên trong kế hoạch doanh thu, lợi nhuận và nhu cầu huy động vốn của doanh nghiệp.

Vì vậy, hiện tại, thị trường hiện không chỉ quan tâm tới pháp lý số kim cương nhập lậu, kết quả điều tra cuối cùng của vụ án; giá trị sản phẩm khách hàng tiếp tục bán lại, lượng tiền PNJ thực tế phải chi, tiến độ huy động vốn và khả năng phục hồi doanh thu bán mới.

Câu hỏi lớn hơn là PNJ có thể khôi phục niềm tin của khách hàng sau những gì đã mất?.